Tuesday, November 29, 2022
spot_img
მთავარიეკონომიკაროგორ გვპარავენ ფულს ჯიბეში ხელის ჩაყოფის გარეშე

როგორ გვპარავენ ფულს ჯიბეში ხელის ჩაყოფის გარეშე

სტატიის ავტორები:

რამაზ გერლიანი – სფერო ინვესტის ანალიტიკოსი

გიგა თვაური  – ეკონომიკური ტრანსფორმაციის ცენტრის ვიცე-პრეზიდენტი

მნიშვნელოვანი ასპექტები რატომ არ(ვერ) მუშაობს მონეტარული პოლიტიკა საქართველოში

ეროვნული ბანკი ინფლაციას მკურნალობს რეფინანსირებით ისე, რომ ალბათ არ სურს გაიაზროს ან არ უფიქრია შემდეგ მოცემულობებზე:

ა. მოქალაქეების შემოსავლები – ფარდობითად, რაც უფრო დაბალია ქვეყანაში მოქალაქეების შემოსავლები, მით არაეფექტიანია რეფინანსირების განაკვეთის ზრდით (ფულის გაძვირებით) ინფლაციაზე ზეგავლენის მოხდენა.

ბ. დაკრედიტების საერთო ტვირთი (საზოგადოების რა ნაწილს აქვს კრედიტი) – რაც უფრო მაღალია პროცენტული მაჩვენებელი დაბალშემოსავლიანი საზოგადოების დაკრედიტების, მით უფრო დაბალი ეფექტი აქვს რეფინანსირების განაკვეთს ინფლაციის შემცირებაში. ამის გამო პირიქით მიზეზიც კი ხდება ინფლაციის რეფინანსირების განაკვეთი.

გ. ინფლაციის კალათის ელასტიურობა. – რადგან ჯამურად აღებული ინფლაციის კალათა ნაკლებად ელასტიურია (300 დასახელების საქონლიდან უმეტესობა აუცილებელი და პირველადი მოხმარებისაა) ან მასში შემავალი უმეტესი პირველადი საქონელი და მომსახურებაა არაელასტიური (არაელასტიური ანუ ფასების ზრდაზე ადეკვატურად არ რეაგირებს მოთხოვნის კლება). დაბალშემოსავლიან ქვეყანაში რეფინანსირების განაკვეთის ზრდას (ფულის გაძვირებას) ინფლაციის მოთოკვა პრაქტიკულად არ შეუძლია. იდეის, რომ “ახალი ფული იქმნება კომერციული ბანკების მიერ”, რეალურად არიან მომხრეები – ფულის მასის ზრდა დაბრალდეს კომერციულ ბანკებს და თითქოს ეროვნული ბანკი არაფერ შუაშია. ინფლაციას აბრალებენ იმას, რომ ბანკები ფულს ამრავლებენ თვითნებურად და დამოუკიდებლად, სინამდვილეში ბანკებს აქვთ მულტიპლიკაციის შესაძლებლობა ხოლო „ახალი ფული“ კი საქონელ ბრუნვაში დასაბამიდან იქმნებოდა ეკონომიკაში და სულ ასე იქნება. – ილუზორული აბსურდია „ფულის შექმნა“ განყენებულად მხოლოდ კომერციულ ბანკებს დააბრალო, რადგან საუბარია ფულის ნაწილზე, რომელიც ამ გზით მრავლდება (და არა იქმნება), თუმცა ამ გზით „შექმნილი ფული“ ფასების დონისთვის (ინფლაციის გამოწვევისთვის) ნაკლებად საშიშია, ვიდრე ცენტრალური ბანკის მცდარი პოლიტიკით გამრავლებული ფული.

შესაბამისად არ უფიქრიათ, ან არ უნდათ თქვან რამე საქართველოს რეალობაში შემდეგ მოცემულობებზე:

ა. მონეტარული ზღვრები მოგვყავს ციტირება სებ-ის საიტიდან – “იმისათვის რომ მსესხებელი დაცული იყოს სავალუტო რისკებისაგან, მოხდა საკანონმდებლო ცვლილებები, რომლის შედეგად მცირე ზომის სესხები (200 ათას ლარამდე 2019 წლიდან) გაიცემა მხოლოდ ეროვნული ვალუტით. – მთავრობამ, ეროვნულ ბანკთან ერთად, შეიმუშავა მექანიზმი, რომლის მიხედვითაც ხელი შეეწყო 2015 წლის 1 იანვრამდე გაცემული სესხების გალარებას, როგორც ერთჯერადი სოციალური ღონისძიება იმ მსესხებლებისათვის, ვინც ყველაზე მეტად დაზარალდა გაცვლითი კურსის გაუფასურებით.” აი ასე შეიქმნა ლარზე ფიქტიური (არასაჭირო) მოთხოვნა და შესაბამისად ლიკვიდობისთვის გასაცემი თანხების მკვეთრი ფიქტიური ზრდა გამოიწვია. – მაგალითად თუ გინდათ შეიძინოთ ბინა რომელიც ღირს 25 000$, უნდა აიღოთ ჯერ სესხი ლარში, მაგრამ მეპატრონეს უნდა $ ამიტომ უნდა გადაახურდაოთ $-ში და 25 000$ მისცეთ მეპატრონეს. ისმის კითხვა სად წავიდა დაახლოებით 70 000₾?  დასაქონელდა? უბრალოდ დარჩა ეკონომიკაში რამოდენიმე საათით/დღით, შეიქმნა ფიქტიური მოთხოვნა და დარჩა მერე “ფულის მასად”, აი იმ ფულის მასად, „ბანკები რომ ქმნიან თურმე“. ისმის ლეგიტიმური კითხვა ონკანის სათავესთან ვინ დგას ? ვინ უზრუნველყოფს ბანკებს ფულით, ხელოვნურად გამოწვეულ ლიკვიდობისთვის? აქვე პასუხი – ერთადერთი ინსტიტუტი ვისი პრეროგატივაცაა, ეს ეროვნული ბანკია. ცნობისთვის როდიდან დაიწყო ინფლაციის მკვეთრად აღმავალი ტრენდი? – შემთხვევით  2016  წლიდან ხომ არა?

სამომხმარებლო ფასების ინდექსი საქართველოში 2015-2022(IX)

2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022/IX
4.9% 1.8% 6.7% 1.5% 7% 2.4% 13.9% 11.5%

წყარო: საქსტატი

 

 

ბ. შიდა სახელმწიფო სესხი (ფასიანი ქაღალდებით ობლიგაციების გაყიდვით აღებული) – 2016 წელს შიდა სესხი შეადგენდა  2,544 ₾ მილიარდს,  2022 წლისთვის 6,250 ₾ მილიარდია. იმ აზრზე მყოფთათვის – “ახალი ფული იქმნება კომერციული ბანკების მიერ” რას გვეუბნება ეს ციფრები?  იწვევს თუ არა ეს კომეციულ ბანკებში „ახალი ფულის შექმნას“?  6,250 ₾ მილიარდი რომ სახელმწიფო ხაზინაში შეიტანეს ამით გამოწვეულ ლიკვიდობის  მოთხოვნა  ვინ დააკმყოფილა  იცით? –  რა თქმა უნდა ეროვნულმა ბანკმა.

3,706 მილიარდ ლარი გასცა შიდა სესხისთვის რა საკვირველია ძირითადად კომერციულმა ბანკებმა. სამწუხაროდ სხვა ვარავინ ყიდულობს სახელმწიფო ობლიგაციებს, რომელზეც სარგებელი წლიური 6-9%-მდე მერყეობს, ვერავინ ვერ მონაწილეობს ამ პროცესში იმიტომ, რომ ერ. ბანკის რეგულაციებით შესყიდვაში მონაწილეობისთვის 50 ათასის მოცულობის თანხა უნდა გააჩეროს გარანტიის სახით, სხვა ბიუროკრატიაზე არაფერი რომ არ ვთქვათ.

რადგან ბანკებმა გასცეს, ეს ფული ხომ ვიღაცის ფული იყო, ვინც განათავსა საბანკო  სექტორში. შესაბამისად დადგა ლიკვიდობის პრობლემა და ამ ლიკვიდობის  პრობლემას აკმაყოფილებს ერ. ბანკი – არგუმენტი: აბა მოთხოვნა იყო და არ დაგვეკმაყოფილებინა.

ვინმემ გაანალიზა ერ. ბანკში ეს არაეკონომიკური/არაჯანსაღი მოთხოვნა რატომ წარმოიშვა? –  იმიტომ ხომ არა, რომ ეროვნული ბანკი თავისი ფუნქციებიდან გამომდინარე არ იცავს მუნდირს მთავრობასთან მიმართებაში, ან კიდევ იმიტომ ხომ არა – პრაქტიკულად ბანკების გარდა ბიუროკრატიული ჩარჩოთი „შეზღუდულია“ ყველა და გათიშულია სხვა მოთამაშეები სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების შეძენის შესაძლებლობიდან. (ამ უკანსკნელ შემთხვევაში გადაცემის არხი ლიკვიდობის მოთხოვნაზე პირდაპირი არ იქნებოდა). ეროვნული ბანკი გასცემს რეფინანსირების სესხებს ლიკვიდობაზე, მაგრამ რატომ დადგა ლიკვიდობის პრობლემა? ამას თავად ეროვნული ბანკი ჩქმალავს. (იმედია “ახალი ფული იქმნება კომერციული ბანკების მიერ” მომხრეები არ იტყვიან იმას, რომ ბანკები თავად წერენ ფულად ელექტრონულ ანგარიშებზე ციფრებს არსაიდან ეროვნული ბანკის გარეშე). რომ არ ყოფილიყო ლიკვიდობის პრობლემა/მოთხოვნა, ბიუროკრატიული შეზღუდვები არ უნდა იყოს – 50 000 მონეტარული ცენზი და ა.შ. ამ შემთხვევაში ყველა მსურველს შეეძლება სახელმწიფო ობლიგაციების შეძენა. რატომაც არა, გარანტირებული სახელმწიფო უზრუნველყოფილი ფასიანი ქაღალდებით სარგებლის მიღება ვის აწყენს… უფრო მეტიც ბევრ მოქალაქეს/ბიზნეს სუბიექტს საბანკო ანაბარი ნაცვლად დაებანდებინა, თანხას ობლიგაციებში ისურვებდა, მაგრამ ეს ხომ ბანკებს მოაკლდებოდათ და „საბანკო კასტა“ ერ. ბანკთან შეკრული ამას როგორ დაუშვებს. კონკურენცია როგორ შეიძლება, ამით ხომ ბანკებს მოგება შეუმცირდებათ. სწორედ ამ შემთხვევაში საფინანსო სექტორის მონოპოლისტებს ბანკებს მოაკლდებათ თანხები, და მათი მომგებიანობა შეიძლება შემცირდეს და ფინანსური ბაზარიც დივერსიფიცირდეს მცირედით. რაც როგორც უკვე აღვნიშნეთ, არ აწყობს კოლოსალური მოგების მიმღებ ბანკებს და მათ ლობისტებს.

როგორც ვიცით, მაღალი მოგება ახასიათებს მონოპოლისტურ სფეროებს და აქაც ასეა, ფინანსურ ბაზრის მონოპოლისტი საქართველოში არსი საბანკო სექტორი.

გ). სავალუტო აუქციონები – სავალუტო აუქციონებზე ეროვნული ბანკი ყიდის ან ყიდულობს კონვერტირებად ვალუტას ძირითადად $. თუ ეროვნულმა ბანკმა გაიტანა გასაყიდად რეზერვი 40 $ მილიონი (დაუშვათ კურსზე უნდა ზეგავლენა ₾-ის გამყარება), მან ფაქტობრივად ამოიღო 110-130 მილიონი ₾ ეკონომიკიდან და გაზარდა $ რაოდენობა 40$ მილიონით. სულ რამდენიმე დღეში ასევე გასცემს ლიკვიდობის სესხს 200-300 მილიონის ოდენობით და ბრძანებს, რომ ლარზე მოთხოვნა იყო და უნდა მიმეცა ფინანსური სტაბილურობისთვისო. ეროვნულ ბანკს გაანალიზებული აქვს? ლიკვიდობის აუცილებლობა (₾ მოთხოვნა  კომერციული ბანკებიდან) ხომ არ დადგა სავალუტო აუქციონზე ბანკებზე გამორთმეული  110-130  მილიონის გამო?
აქვე უნდა დავაფიქსიროთ – ლარიზაციის შირმით აუცილებელია სარეზერვო ნორმა, კონვერტირებად ვალუტებში ანუ $-შიც 25% რომ არის, ხომ არ ჯობდა ნაცვლად სავალუტო აუქციონებით მანიპულაციის (40 მილიონიანი მოცულობით ერთჯერზე) და ამით ტალღების გამოწვევის ნაცვლად ფულად ბაზარზე, დაეწიათ აუცილებელი სარეზერვო ნორმის $% ლარის დევალვაციისას და აეწიათ რევალვაციისას – ან თუნდაც ჰიბრიდულად, ნაკლები ულუფებით რეზერვის ფლანგვა და თან მანიპულაცია სარეზერვო ნორმის %. ? სამწუხაროდ ასეთი ძირეული არგუმენტირებული ანალიზი/ახსნა ეროვნული ბანკის მხრიდან არ ხორციელდება (სამაგიეროს თავიანთი ლობისტური მცდარი აზრის საზოგადოებაში დაჯერებას აგრძელებენ გარკვეული ჯგუფების მეშვეობით.).

დ). ფულის მასის ზრდა და ეკონომიკური ზრდის %-ული მაჩვენებელი – თუ ფულის მასა უფრო სწრაფად იზრდება, ვიდრე ეკონომიკა, ადგილი აქვს ინფლაციას, ვინაიდან მულტიპლიკაციის ეფექტის გამო, ვერ განვსაზღვრავთ ზუსტად რამდენი ფული ბრუნავს ეკონომიკაში (ფულის ბრუნვის სიჩქარე ვერ იზომება). მაგრამ შეგვიძლია დავაკვირდეთ ფასების დონეს.

ფასების დონის ცვლილება პულსია, ის მთავარი ინდიკატორია ფულის მასას და საქონელს/მომსახურებას შორის ბალანსში, თუ ფასები იზრდება ფულის მასაა მეტი, თუ ფასები მცირდება ფულის მასაა ნაკლები. – სხვა მოგონილი ალტერნატიული მიზეზები ხალხს “დაბოლებაა” უბრალოდ, რადგან ამ ლოგიკაში მოთხოვნის შოკი , მიწოდების შოკი, უცხოეთის ფასები, სავაჭრო პარტნიორული ქვეყნების ეკონომიკური მდგომარეობა და პოლიტიკური ცვლილებები საომარი მოქმედება არის მეორე ხარისხოვანი. მაგალითად, დაირღვა ბალანსი, ანუ მიზნობრივ ინფლაციას ასცდა ან ჩასცდა, უნდა იმოქმედოს ეროვნულ ბანკმა (სწორმა მონეტარულმა პოლიტიკამ), ეს მისი პასუხისმგებლობაა. თუ ეკონომიკის შოკია მოკლევადიანად თვითონ ერთვება ეროვნული ბანკი. გრძელვადიან ეკონომიკის გამოსწორებაზე კონსულტაციებს გადის ხელისუფლებასთან.

ე). საქართველოს აქვს ეკონომიკური ზრდა – სწორი ეკონომიკური ანალიზისთვის უნდა დაისვას კითხვა – არის თუ არა ეკონომიკური ზრდა ინკლუზიური?! (პირდაპირპროპორციულად ზრდა ნაწილდება თუ არა მოქალაქეებზე), რადგან ეკონომიკური ზრდა საქართველოში მკვეთრად არაინკლუზიურია, ინფლაციის წინაამღდეგ მონეტარული პოლიტიკის გატარებისას ესეც უნდა გაითვალისწინონ.


შესაბამისად სესხების და მშპ აპრობირებული თანაფარდობა,  
მონეტარული სტაბილურობის მიმართულებით  მეთოდურად  საქართველოში მცდარ დასკვნამდე მიგვიყვანს.

 

ბოლოს უნდა აღინიშნოს  “A” კლასის მთავარი ფაქტორი საფონდო ბაზრის  –  როგორც საფინანსო სექტორის ერთ-ერთი მთავარი მოთამაშე არ არსებობს საქართველოში, რომლის დაკნინებაშიც ეროვნული ბანკსაც მიუძღვის დიდი წვლილი,  მარეგულირებელი ინსტიტუციურ ბიუროკრატიული ჩართვით, ისედაც განადგურებულ კაპიტალის ბაზარს პრაქტიკულად განვითარების ნულამდე დაყვანით.

RELATED ARTICLES

1 კომენტარი

  1. დავამატებდი, რომ არსებითად არასაბაზრო ჩვენი ტიპის მაკროგარემოში, საბანკო სისტემის ლიკვიდურობის ამაღლების საჭიროებას აჩენს და თან, როგორც წესი, ძირითადად ხელისუფლებისათვის პოლიტიკურად სასურველი და ბიუჯეტით სავალდებულო ის ხარჯები იწვევს, რომელთა დეფიციტის გაუხმაურებლად, ოპოზიციასთან პოლიტიკური დებატების გარეშე გადაფარვა, დაგეგმილი ან სხვა საჯარო გზით, ვერ ხერხდება

დატოვე პასუხი

გთხოვთ, მიუთითოთ თქვენი კომენტარი!
გთხოვთ, შეიყვანოთ თქვენი სახელი აქ

კვირის ყველაზე პოპულარული

ბოლო კომენტარები